Forex Nədir?

//Forex Nədir?
Forex Nədir? 2017-07-23T13:08:50+00:00

Beynəlxalq valyuta mübadilə bazarı olan Forex (Foreign Exchange) və ya qısa şəkildə FX dünyanın ən böyük maliyyə bazarıdır. Bu bazarda gündəlik orta hesabla dövriyyə həcmi təxmini 5.5 trilyon dollardan artıqdır ki, bu da müqayisəli şəkildə analiz edildikdə ABŞ-ın bütün fond bazarlarının gündəlik dövriyyə həcmindən dəfələrlə çoxdur.

İMKB və New York Hissə Birjası kimi digər mali bazarlarından fərqli olaraq Forex spot bazarının fiziki bir məkanı ya da bir mərkəzi yoxdur. Forex bazarı bir dəzgah üstü bazar (Over-the-Counter – OTC) ya da bir “Banklar Arası” bazardır. Bütün bazar iştirakçıları bankları arasında şəbəkə ilə bir-birinə bağlıdır və bazar tamamilə kompyuterlər vasitəsilə idarə olunur.

Xeyr. Valyuta (parite) xaricində; barrellə neft, ons əsasında Qızıl, Gümüş, digər qiymətli mallar, dünya İndeksləri və bir çox əmtəədə spot əməliyyatlar edə bilərsiniz. Əməliyyat edilən sərmayə əmtəələri, alış/satış platformasını istifadə etdiyiniz broker firmanın təşəbbüsündədir. Forex bazarı əməliyyat həcmi baxımından dünyanın ən böyük maliyyə bazardır. Burada gündəlik əməliyyat həcmi 5,5 trilyon dollardır. Buna qarşılıq dünyanın ən böyük birjası olan New York birjasındaki gündəlik əməliyyat həcmi 20 milyard Dollar civarındadır.

  • Fərqli sərmayə bazarlarında olmayan yüksək kredit çiyni sistemi, Forex (FX) bazarının ən böyük handikabıdır. Sərmayəçi, kredit çiyni üstünlüyü sayəsində kiçik təminatlarla böyük əməliyyatlara girə bilmə şansına malikdir.
  • Forex bazarında açıq mövqeyinə stop əmr və ya limit əmr qoymaq surətiylə, sərmayəçi qazancını və zərərini özü təyin edər.
  • Açıq əməliyyatınız zərərə məruz qalsada; sərmayəniz, sistemə əvvəldən vermiş olduğunuz təminat dəyəri qədər zərərə məruz qalar. Beləcə zərərdəki mövqeyiniz, hesabınızdaki pulu sıfırlamaz və ya mənfi (-) balansa düşərək sizi borclandırmaz.
  • Digər sərmayə bazarlarında günün məhdud saatlarında əməliyyat edilməkdədir. Forexdə isə həftənin 5 günü 24 saat heç bağlanış etməyən bir bazarda gecə/gündüz əməliyyat edə bilərsiniz.
  • Prosessorların və əməliyyat həcminin aşağı olduğu bazarlar rahatlıqla manipüle edilə bilər. Ancaq Yaponiya, Asiya, Avropa və Amerika başda olmaqla, dünya üzərindəki FX sərmayəçilərinin sayı və gündəlik 5,5 Trilyon Dollar əməliyyat həcmiylə; FX bazarı manipüle edilə bilməməkdədir.
  • Forex bazarı, dünyanın ən likvit bazarıdır.

Mütəxəssislərin hamısı müvəffəqiyyət üçün lazım olan minimum komponentlər mövzusunda eyni fikirdədir: Yaxşı bir texniki təhsil və trading məlumatına sahib olmalısınız. Bazarların hərəkətlərinin təməl səbəblərini yaxşı qavramalısınız. Əməliyyat etmənin psixolojik istiqamətini yaxşı bilməli və yaxşı bir psixoloji idarə və intizamına sahib olmalısınız.

Gündəlik çox yüksək əməliyyat həcmi səbəbiylə Forex bazarının manipulyasiya edilməsi qeyri-mümkündür.

Vasitəci təşkilatınızın sizə təqdim etmiş olduğu real vaxt ərzində əməliyyat platforması vasitəsi ilə bazarı izləyə bilərsiniz.

Forex bazarlarında həftə içi hər gün günün 24 saatı əməliyyat edilməkdədir. Bazar günü Türkiyə saatı ilə gecə yarısı, Yeni Zelandiya bazarı açılış etdikdən sonra sırasıyla, Avstraliya, Tokio, Hong Kong, Singapur və Dubay bazarları açılır. Səhər saatlarında bu ölkələrin bazarlarının bağlanmasına yaxın saatlarda Avropa bazarları sırasıyla açılış edər. ABŞ bazarının açılış saatı Azərbaycan saatı ilə 17.30′dur. ABŞ bazarı bizim saatımız ilə gecə 01:00′a qədər icra olunar. Ardından yenə Yeni Zelandiya bazarı açılar. Cümə gecəsi ABŞ bazarının bağlanmasıyla Forex bazarları tətilə girər. Valyuta bazarlarına istiqamət verən məlumatların böyük bir əksəriyyəti ABŞ-dan gəlməkdədir. Bu səbəblə ümumiyyətlə günortadan sonra ABŞ bazarının açılış etməsiylə birlikdə bazarlarda bir hərəkətlilik meydana gələr.

FOREX PİYASA MERKEZİÜLKETÜRKİYE AÇLILIŞTÜRKİYE KAPANIŞ
SydneyAvstraliya00:0009:00
TokyoJaponya01:0010:00
FrankfurtAlmanya09:0018:00
Londraİngiltere10:0019:00
New YorkAmerika15:3000:00

Forex bazarının ana iştirakçıları banklar və vasitəçi şirkətlərdir. Fərdi ya da təşkilati oyunçular, broker şirkətlər vasitəçiliyi ilə bazarda əməliyyat edə bilərlər. Broker şirkətləri öz müştərilərinin alış/satış istəklərini yerinə yetirər. Böyük depozitləri olan müştərilər üçün banklar özləri də vasitəçi təşkilatcılıq (Brokerlik) xidmətini verə bilər.

Ən çox əməliyyat edilən pul vahidləri, bunlara bağlı qısaltmalar və bu pul vahidləri üçün istifadə edilən taxma adlar aşağıda verilməkdədir:

SİMGEÜLKEDÖVİZTAKMAİSMİ
USDAmerikaDolarBUCK
EUREuro ÜyeleriAvroFİBER
JPYJaponyaYenYEN
GBPİngilterePoundCABLE
CHFİsviçreFrankSWISSY
CADKanadaKanada dolarıLOONIE
AUDAvstraliyaAvstraliya dolarıAUSSIE
NZDYeni ZelandaYeni Zelanda dolarıKIWI

Kotirovka, bir valyuta paritesine bağlı bazar quruluşçusunun bildirdiyi qiymət cütlüyüdür. Kotirovka bildirilən valyuta cütü içindəki birinci valyutaya “əsas valyuta” (basa), ikincisinə “əleyhdar valyuta” deyilir. Kotirovka EUR/USD üçün verildiyini düşünək. Bu vəziyyətdə əsas valyuta Avro, əleyhdar valyuta isə Amerikan Dollarıdır.

Forexdə bu terminlər əməliyyat edən oyunçuya görə deyil, əməliyyatı reallaşdıran vasitəci təşkilata görə mənalandırılmaqdadır. Alış qiyməti (Bid): Vasitəci şirkətinizin almaya razı olduğu qiymətdir. Yəni sizin bucağınızdan baxsaq bu sizin satış edə biləcəyiniz qiymətdir. Satış qiyməti (Ask): Vasitəci şirkətinizin satmağa razı olduğu qiymətdir. Yəni sizin bucağınızdan baxsaq bu sizin alış edə biləcəyiniz qiymətdir.

Oyunçu valyuta cütünü tam olaraq bazar dəyəriylə alıb satmaz. Valyuta cütü üçün iki qiymət verilər: Satış (bid ya da sell) və Alış (ask / ya da buy). Bu iki qiymət arasındaki fərqə “spread” (qur fərqi / qayçı) deyilir. Vasitəsci təşkilatımızın qazancı, alış və satış qiymətləri arasındaki fərqdir (spread). Yeni bir mövqe açdığımızda əməliyyata spread qədər zərərlə başlarıq.

Forex bazarlarında əməliyyat vahidi olaraq LOT istifadə edilər. Standart lot böyüklüyü 100.000 vahiddir. 100.000 vahid əksəriyyətlə 100K olaraq qısaldılmaqdadır. Bir çox vasitəci təşkilat mini lot adı altında 10.000 vahidlik bir lot böyüklüyü (10K) və mikro lot adı altında 1.000 vahidlik lot böyüklüyü də (1K) istifadə etdirməkdədirlər. Çevrim içi əməliyyat etdirən bəzi vasitəci təşkilatlar fərqli böyüklükdəki lotlarla əməliyyat etmə imkanı verə bilməkdədir.

Bir valyuta cütünə verilən qiymətlərdə mümkün olan ən kiçik dəyişməyə “pip” deyilir. Pip, “Price Interest Point” sözlərinin baş hərflərindən qısaldılmışdır.

Kaldıraç, İngiliscə qarşılığıyla “leverage”, sahib olduğunuz kapitalın daha üstündə mali əməliyyatlar reallaşdırmanızı təmin edən bir mexanizmdir. Kaldıraçlı əməliyyatlar kaldıraçsız əməliyyatlara görə daha yüksək risk ehatə etdiyindən, Forex sərmayəçilərinin kaldıraç mövzusunda çox yaxşı məlumatlandırılmaları lazımdır. Kaldıraç ilə risk bir-biriylə əlaqəlidir. Yüksək bir kaldıraç nisbəti həm qazanc həm də zərər miqdarınızı artırar. Forex bazarında açdığınız hər mövqey üçün mövqey bağlanılana qədər müəyyən miqdarda bir pul blok edilər. Blok edilməsi lazım olan bu pula “lazımlı təminat” (required margin), blok edildikdən sonra da bu pula “istifadə edilmiş təminat” (used margin) deyilir. Blok edilən bu pul itirilmə riski altında olan pul deyil. Bu pulu bir depozit kimi görə bilərik. Mövqeyimiz açıq olduğu müddətcə bu pulu istifadə edə bilmərik ancaq mövqeyimiz bağlanıldığında bu pul yenidən sərbəst buraxılar. Kaldıraç əmsali nə qədər yüksək isə bloka etdirilməsi lazım olan pul o qədər az olar. Kaldıraç əmsali nə qədər aşağı isə blok etdirilməsi lazım olan pul o qədər çox olar.

Bazar quruluşçular, bu işdə mütəxəssisləşmiş olan banklar ya da bu mövzuda səlahiyyətli qılınmış təşkilatlardır. Bazar quruluşçular bazarın istiqamətlənməsində birinci dərəcədə vəzifə götürərlər. Müştərilər ilə fərdi bir bağ qurmayan bazar quruluşçuları müştərilərin mövqelərini bir bütün olaraq ələ alar. Etdikləri iş portföy rəhbərliyi ya da vasitəçilik deyil. Müştərilərin alış-veriş əməliyyatlarını istiqamətləndirməklə deyil reallaşdırmaqla öhdəçiliklidirlər. Müştərilərinə alış və satış olmaq üzrə iki istiqamətli variant təqdim edərək bu variantlardan müştərinin istədiyini yerinə yetirərlər. Bazar quruluşçuları müştərilərin seçkilərinə görə bir ərz-tələb tarazlığını təmin etməyə çalışarlar.